CICA Series | ตอนที่ 1: CICA เวทีพหุภาคีแห่งความไว้เนื้อเชื่อใจในยุคภูมิรัฐศาสตร์ผันผวน
ผู้เขียน: ธีร์จุฑา ปีตะเสน
ภาพประกอบ: พิมพ์อร โลหกิจ
CICA คืออะไร
CICA (Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia) หรือ “การประชุมว่าด้วยการส่งเสริมปฏิสัมพันธ์และมาตรการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจในเอเชีย” เป็นเวทีพหุภาคีที่มีเป้าประสงค์หลักในการสร้าง กลไกความไว้เนื้อเชื่อใจ (Confidence Building Measures: CBMs) เพื่อป้องกันความขัดแย้งและเสริมสร้างเสถียรภาพในภูมิภาคเอเชีย ผ่านการส่งเสริมการหารืออย่างสม่ำเสมอ ความโปร่งใสทางนโยบาย และความร่วมมือในหลายมิติ ทั้งด้านการเมือง–ความมั่นคง เศรษฐกิจ มนุษย์ สิ่งแวดล้อม และภัยคุกคามรูปแบบใหม่ เวทีนี้ประกอบด้วยสมาชิก 28 ประเทศ ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของทวีปเอเชีย และก่อตั้งขึ้นจากข้อเสนอของ ประธานาธิบดีนูร์ซุลตัน นาซาร์บายิฟ (Nursultan Nazarbayev) ต่อที่ประชุมสมัชชาใหญ่แห่ง United Nations สมัยที่ 47 เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2535 โดยมีเป้าหมายเพื่อวางรากฐานสถาปัตยกรรมความมั่นคงแบบร่วมมือ (cooperative security architecture) ที่รัฐเอเชียสามารถกำหนดทิศทางได้ด้วยตนเอง อันเป็นจุดเริ่มต้นของความริเริ่ม CICA ในฐานะกลไกเสริมสร้างสันติภาพและเสถียรภาพในภูมิภาคอย่างยั่งยืน
พัฒนาการเชิงสถาบันของ CICA ได้รับการวางรากฐานอย่างเป็นรูปธรรมผ่านการรับรอง “ปฏิญญาว่าด้วยหลักการชี้นำความสัมพันธ์ระหว่างรัฐสมาชิก CICA” ในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2542 ณ เมืองอัลมาตี ประเทศคาซัคสถาน ซึ่งกำหนดหลักการพื้นฐานด้านการเคารพอธิปไตย การไม่แทรกแซง และการแก้ไขข้อพิพาทโดยสันติ ต่อมา การประชุมสุดยอด CICA ครั้งแรกเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2545 ได้รับรอง “Almaty Act” ในฐานะกฎบัตรหลักที่กำหนดวิสัยทัศน์ เป้าหมาย และกรอบภารกิจขององค์กร โดยเอกสารทั้งสองชิ้นทำหน้าที่เป็นเสาหลักของสถาปัตยกรรมความมั่นคงแบบร่วมมือ (cooperative security architecture) ภายใต้กรอบ CICA
สาระสำคัญของ CICA อยู่ที่การส่งเสริมสันติภาพ ความปลอดภัย และเสถียรภาพในเอเชียผ่านมาตรการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจ (Confidence Building Measures: CBMs) ใน 5 มิติหลัก ได้แก่ มิติด้านเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม มนุษย์ การเมือง–ทหาร และภัยคุกคามรูปแบบใหม่ โดยมุ่งลดความหวาดระแวงระหว่างรัฐสมาชิก เสริมสร้างความโปร่งใส และส่งเสริมความร่วมมือเชิงป้องกันก่อนเกิดวิกฤต เป้าประสงค์ดังกล่าวสะท้อนแนวคิดที่ว่า ความมั่นคงในเอเชียมิอาจพึ่งพาการถ่วงดุลกำลังเพียงอย่างเดียว หากต้องอาศัยการพัฒนา ความเชื่อมโยง และความเชื่อมั่นระหว่างรัฐควบคู่กัน เพื่อขับเคลื่อนภูมิภาคไปสู่การเป็น “ประชาคมแห่งความร่วมมือ” อย่างแท้จริง
บทบาทไทยใน CICA
ประเทศไทยเข้าร่วมเป็นสมาชิก CICA ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2547 และมีบทบาทเชิงรุกในการขับเคลื่อนความร่วมมือ โดยเฉพาะการบูรณาการประเด็นการพัฒนาอย่างยั่งยืนเข้ากับวาระความมั่นคง ในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศ CICA ครั้งที่ 5 ณ กรุงปักกิ่ง เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2559 นายดอน ปรมัตถ์วินัย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศไทยได้ย้ำจุดยืนของไทยในการผลักดันการพัฒนาที่ยั่งยืนควบคู่กับเสถียรภาพภูมิภาค และแสดงความพร้อมในการทำงานร่วมกับประเทศสมาชิกเพื่อบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)
ในเชิงปฏิบัติ ประเทศไทยทำหน้าที่ “ผู้ประสานงานหลัก” ในมิติการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยถ่ายทอดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (Sufficiency Economy Philosophy) เป็นแนวทางสร้างความมั่นคงจากฐานราก พร้อมทั้งจัดอบรมและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับประเทศสมาชิกอย่างต่อเนื่อง อาทิ การอบรมหลักสูตร Sufficiency Economy Philosophy: Tool for Sustainable Rural Development ในปี พ.ศ. 2560 ณ จังหวัดเชียงใหม่ ประเทศไทย นอกจากนี้ ในปี พ.ศ. 2566 กระทรวงการต่างประเทศก็ได้แต่งตั้ง สถาบันเอเชียศึกษาแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นผู้แทนไทยใน CICA Think Tank Forum และเพื่อเข้าร่วมการประชุม CICA Think Tank Forum ครั้งที่ 12 ณ นครเซี่ยงไฮ้ สาธารณรัฐประชาชนจีน ในปี พ.ศ. 2567 และครั้งที่ 13 ณ กรุงบากู สาธารณรัฐอาเซอร์ไบจาน ในปี พ.ศ. 2568 รวมทั้งริเริ่มเสนอเครือข่ายสถาบันอุดมศึกษาไทยเข้าร่วมเครือข่ายสถาบันอุดมศึกษากลุ่มประเทศสมาชิก CICA (CICA Partnership Network of Leading Universities: CICA PNLU) เพื่อขยายความร่วมมือด้านวิชาการและการวิจัย อันสะท้อนบทบาทของไทยในฐานะผู้ผลักดันวาระการพัฒนาและความมั่นคงควบคู่กันภายใต้กรอบ CICA อย่างเป็นรูปธรรม
รูปภาพที่ 1 ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับ CICA และไทม์ไลน์
Middle Corridor: ระเบียงยุทธศาสตร์เชื่อมเอเชีย–ยุโรปในยุคภูมิรัฐศาสตร์ผันผวน
CICA ผลักดัน “Middle Corridor” หรือระเบียงขนส่งระหว่างประเทศข้ามทะเลแคสเปียน (Trans-Caspian International Transport Route: TITR) ในฐานะระเบียงโลจิสติกส์ทางเลือกที่เชื่อมการค้าระหว่างจีน-เอเชียกลาง-คอเคซัส-ยุโรป ท่ามกลางความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์หลังวิกฤตไครเมียปี 2557 และสงครามยูเครนปี 2565 ซึ่งทำให้เส้นทางตอนเหนือผ่านรัสเซียมีความเสี่ยงสูงขึ้น เส้นทางนี้จึงถูกยกระดับเป็นกลไกกระจายความเสี่ยงของการค้าเอเชีย–ยุโรป และสอดรับกับการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานภายใต้ Belt and Road Initiative ที่ผลักดันวาระ “การเชื่อมต่อระดับทวีป” ให้เป็นยุทธศาสตร์หลักของภูมิภาค
ในเชิงโครงสร้าง Middle Corridor ช่วยลดระยะเวลาการเดินทางเหลือเพียง 15-25 วัน เมื่อเทียบกับการขนส่งทางเรือผ่านคลองสุเอซที่ใช้เวลานานกว่า Middle Corridor จึงไม่ใช่แค่เส้นทางขนส่งธรรมดา แต่คือ “จิ๊กซอว์สำคัญ” ที่ช่วยเชื่อมโยงเอเชียตะวันออกเข้ากับยุโรปผ่านจีน คาซัคสถาน ข้ามทะเลแคสเปียนไปยังอาเซอร์ไบจาน จอร์เจีย และตุรกี เพื่อเข้าสู่ยุโรป สำหรับประเทศไทย เส้นทางนี้เปิดโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ในการเชื่อมระบบรางจากอาเซียนผ่านจีนเข้าสู่เครือข่ายยูเรเชีย ขยายตลาดสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมไปยังเอเชียกลางและยุโรปตะวันออก พร้อมทั้งเสริมบทบาทไทยในฐานะศูนย์กลางโลจิสติกส์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภายใต้กรอบความร่วมมือของ CICA ที่กำลังผสานความมั่นคงเข้ากับภูมิเศรษฐศาสตร์อย่างใกล้ชิดมากขึ้น
รูปภาพที่ 2 แผนที่เส้นทาง Middle Corridor และประโยชน์ต่อประเทศต่าง ๆ
CICA และการทูตรัฐอำนาจปานกลาง
หากมองผ่านกรอบการทูตรัฐอำนาจปานกลาง (Middle Power Diplomacy) CICA เปิดพื้นที่ให้รัฐขนาดกลางอย่างไทยดำเนินนโยบายต่างประเทศแบบ “เสริมอิทธิพลผ่านสถาบัน” (influence through institutions) มากกว่าการแข่งขันเชิงกำลังอำนาจโดยตรง ในบริบทที่ระเบียบเอเชีย (Asian order) กำลังเปลี่ยนผ่านสู่โครงสร้างแบบพหุศูนย์ (multiplex order) เวทีอย่าง CICA ช่วยให้ไทยสามารถแสดงบทบาท “ผู้ประสาน” และ “ผู้สร้างสะพาน” ระหว่างภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เอเชียกลาง และยูเรเชีย โดยไม่จำเป็นต้องเลือกข้างระหว่างมหาอำนาจ การมีส่วนร่วมของไทยในฐานะสมาชิก CICA และบทบาทในมิติการพัฒนาที่ยั่งยืน จึงสะท้อนยุทธศาสตร์ป้องกันความเสี่ยงด้านความมั่นคงแบบสร้างสรรค์ (constructive hedging) ที่ใช้สถาบันพหุภาคีเป็นเครื่องมือรักษาดุลยภาพเชิงยุทธศาสตร์
ยิ่งไปกว่านั้น การเชื่อมประเด็นความมั่นคงกับภูมิเศรษฐศาสตร์ (geo-economics) ผ่านกรอบ Middle Corridor และความเชื่อมโยงกับ Belt and Road Initiative ทำให้ CICA กลายเป็นพื้นที่ที่รัฐขนาดกลางสามารถกำหนดวาระด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้มากขึ้น สำหรับไทย การใช้ CICA เป็นเวทีขยายบทบาททางวิชาการ เศรษฐกิจ และการทูตเชิงเครือข่าย สะท้อนการเปลี่ยนผ่านจาก “ผู้น้อมรับนโยบาย” สู่ “ผู้กำหนดวาระ” ในบางประเด็น กล่าวอีกนัยหนึ่ง CICA ไม่ได้เป็นเพียงเวทีความมั่นคง แต่เป็นกลไกที่เปิดโอกาสให้ไทยทดลองและยกระดับบทบาทของตนในฐานะรัฐอำนาจปานกลางภายใต้ระเบียบเอเชียที่กำลังปรับสมดุลใหม่อย่างต่อเนื่อง
รายการอ้างอิง
ภาษาไทย
กระทรวงการต่างประเทศ. (26 พฤศจิกายน 2565). ประเทศไทยเป็นผู้ประสานงานด้านการพัฒนาอย่างยั่งยืนของการประชุมว่าด้วยการส่งเสริมปฏิสัมพันธ์และมาตรการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจระหว่างประเทศในภูมิภาคเอเชีย (CICA). เรียกใช้เมื่อ 3 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.mfa.go.th/th/content/5d5bd0c015e39c3060021043?cate=5d5bcb4e15e39c306000683d
กระทรวงการต่างประเทศ. (29 เมษายน 2567). ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงการต่างประเทศพบหารือเลขาธิการ CICA. เรียกใช้เมื่อ 3 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.mfa.go.th/th/content/cia22april?page=5d5bd3cc15e39c306002a9e9&menu=5d5bd3cc15e39c306002a9ea
ภาษาอังกฤษ
CICA Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia. (n.d.). CICA. Retrieved February 3, 2026, from https://www.s-cica.org/index.php?view=page&t=about
Gunaseelan, O. P. (2025, November 3). Thailand and CICA: Advancing Peace, Stability and Prosperity through Confidence-Building Measures. Retrieved February 4, 2026, from International Studies Center: https://isc.mfa.go.th/en/content/thailand-and-cica-cbm
Institute of Asian Studies. (n.d.). Chulalongkorn University’s Institute of Asian Studies Joins the 13th CICA Think Tank Forum in Baku. Retrieved February 3, 2026, from http://www.ias.chula.ac.th/en/event/chulalongkorn-universitys-institute-of-asian-studies-joins-the-13th-cica-think-tank-forum-in-baku/
Valansi, K. (2025, June 2). Why the Middle Corridor matters amid a geopolitical resorting. Retrieved February 3, 2026, from Atlantic Council: https://www.atlanticcouncil.org/content-series/ac-turkey-defense-journal/why-the-middle-corridor-matters-amid-a-geopolitical-resorting/
